Bir alışverişte satıcı iki seçenek sunar: “Peşin alırsanız %10 indirim, taksitle alırsanız etiket fiyatı ama 12 ay ödeme.” Bu iki teklif ilk bakışta karşılaştırılamaz görünür; biri fiyattan, diğeri zamandan bahsediyor. Oysa ikisi de aynı dilde konuşuyor: paranın zaman değeri. Vazgeçtiğiniz indirim, taksitli ödemenin gizli faizidir.
Aşağıda peşin ödeme indirimini bir faiz oranına çevirmenin yolunu, hesabı bozan gizli kalemleri ve kararı verirken nakit durumunuzu nasıl hesaba katmanız gerektiğini adım adım göreceksiniz.
Peşin ödemede kazandığınız tutar bellidir, ama bu tutarın “kaç faize denk geldiği” ödeme süresine bağlıdır. Aynı %10 indirim, 3 ayda kapanan bir taksit planına karşı çok değerliyken 24 ayda ödenen bir planda daha zayıf bir avantaja dönüşür.
Mantık şudur: peşin fiyat, taksitli ödemelerin bugünkü değerine eşitlenir. Yani “bugün ödeyeceğim tutar, ileride ödeyeceğim taksitlerin bugüne indirgenmiş toplamına eşit olacak şekilde hangi faiz oranı gerekir?” sorusunu sorarsınız. Bu orana zımni faiz denir ve taksitin gerçek maliyetidir.
Elde kalem kâğıtla yaklaşık bir sonuç almak isterseniz pratik bir kural işe yarar: kaçırdığınız indirimi peşin fiyata bölüp bulduğunuz oranı ödeme süresine yayın, sonra kabaca iki katına çıkarın. Çünkü borcu tek seferde değil, azalarak ödersiniz; ortalama olarak paranın yarısını vade boyunca kullanırsınız.
Etiket fiyatı 30.000 TL olan bir ürün düşünün. Peşin ödemede %10 indirimle 27.000 TL, taksitte ise 12 ay boyunca ayda 2.500 TL.
| Kalem | Peşin | 12 Taksit |
|---|---|---|
| Ödenen toplam | 27.000 TL | 30.000 TL |
| Fark | — | 3.000 TL |
| Peşin fiyata göre fark oranı | — | yaklaşık %11 |
| Zımni aylık faiz | — | yaklaşık %1,6–1,7 |
| Yıllık bileşik karşılığı | — | yaklaşık %21–22 |
Sonuç net: “faizsiz 12 taksit” denilen bu plan aslında yıllık %20’nin üzerinde bir maliyet taşıyor. Kararı verirken sormanız gereken soru, “3.000 TL fazla ödemeye değer mi?” değil; “elimdeki 27.000 TL’yi bir yıl boyunca %21’in üzerinde bir getiriyle değerlendirebilir miyim?” sorusudur.
Hesabı bozan birkaç ayrıntı vardır ve bunlar genellikle taksitin aleyhine çalışır: