Birden fazla borcu olan bir kişinin karşısındaki en zor soru, "hangisini önce ödemeliyim?" sorusudur. Elinizde her ay ayırabildiğiniz belirli bir tutar varsa, bu tutarı nereye yönlendirdiğiniz hem ne kadar faiz ödeyeceğinizi hem de süreci ne kadar sürdürebileceğinizi belirler. Borç ödeme yöntemleri arasındaki fark, matematiksel bir hesaptan ibaret değildir; davranışsal tarafı da en az rakamlar kadar belirleyicidir.
Aşağıda iki temel yaklaşımı — kar topu ve çığ yöntemini — ve bunların dışında kalan alternatifleri, karar verirken bakmanız gereken ölçütlerle birlikte ele alıyoruz. Hangi yöntemi seçerseniz seçin, önce mevcut tablonuzu çıkarmanız gerekir: her borcun kalan anaparası, aylık asgari ödemesi, yıllık faiz oranı ve kalan vadesi tek bir listede görünmelidir. Bu liste olmadan yapılan seçim, tahmine dayanır.
Her iki yöntemin de ortak mantığı şudur: Tüm borçların asgari ödemeleri aksatılmadan yapılır, bütçeden artan ek tutar ise tek bir borca yönlendirilir. O borç kapandığında, ona ayrılan tutar bir sonraki hedefe eklenir. Fark, "hangi borç önce" sorusuna verilen cevaptadır.
Kar topu yönteminde borçlar kalan bakiyeye göre küçükten büyüğe sıralanır. Faiz oranına bakılmaksızın en küçük borç hedef alınır. Amaç, kısa sürede tamamen kapanan bir borç görmek ve bu kazanımın verdiği motivasyonla devam etmektir.
Bu yaklaşım özellikle dört beş farklı yerden küçük borçları olan, listeye baktığında bunalan kişiler için işe yarar. Her kapanan kalem, takip edilecek ödeme sayısını azaltır; unutulan taksit riski düşer. Dezavantajı ise açıktır: yüksek faizli bir borç sırada beklerken faiz işlemeye devam eder, toplam maliyet artar.
Çığ yönteminde sıralama faiz oranına göre yüksekten düşüğe yapılır. En pahalı borç önce kapatılır. Matematiksel olarak en az faiz ödemeyi sağlayan yol budur ve borçtan çıkış süresi genellikle daha kısadır.
Buradaki zorluk, en yüksek faizli borcun aynı zamanda büyük bakiyeli olması ihtimalidir. Aylarca ödeme yaparsınız ama listeden hiçbir kalem silinmez. Disiplini rakamlardan alan, tabloya bakıp ilerlemeyi ölçebilen kişiler bu yöntemde daha başarılı olur.
| Ölçüt | Kar Topu | Çığ |
|---|---|---|
| Sıralama | Küçük bakiyeden büyüğe | Yüksek faizden düşüğe |
| Toplam faiz maliyeti | Daha yüksek | En düşük |
| İlk başarı hissi | Erken gelir | Geç gelebilir |
| Uygun profil | Motivasyona ihtiyaç duyan | Rakamla ilerleyen |
| Risk | Faiz birikmesi | Yarıda bırakma |
Faiz oranları arasındaki fark küçükse (örneğin birbirine yakın oranlı iki ihtiyaç kredisi), kar topunun maliyet dezavantajı önemsizleşir; bu durumda motivasyon tarafı ağır basar. Aradaki fark belirginse, özellikle kredi kartı gecikme faizi gibi yüksek maliyetli kalemler varsa, çığ yöntemi tartışmasız daha mantıklıdır. Kredi kartı borcunun asgari ödemeyle sürüklenmesi, borç yükünü kalıcı hale getiren en yaygın hatalardan biridir.
Kar topu ve çığ, ek ödeme yapabilecek bir bütçe fazlası olduğunda anlamlıdır. Fazla yoksa ya da borç yapısı ağırsa, farklı araçlar devreye girer.
Birden fazla yüksek faizli borcun tek bir düşük faizli krediyle kapatılması, hem aylık yükü hem de takip zorluğunu azaltabilir. Burada dikkat edilecek nokta, toplam ödenecek tutarı hesaplamaktır: vade uzarsa aylık taksit düşer ama toplam faiz artabilir. Dosya masrafı, sigorta ve erken kapama ücretleri de karşılaştırmaya dahil edilmelidir. Kredi türleri arasındaki maliyet farklarını incelemek, bu kararı sağlıklı vermenizi kolaylaştırır.
İki yöntemi birleştirmek çoğu kişi için en gerçekçi yoldur: Önce bir veya iki küçük borcu hızla kapatıp psikolojik ivme kazanın, ardından kalan borçları faiz sırasına göre dizin. Bu, hem erken bir kazanım verir hem de en pahalı borcun uzun süre beklemesini engeller.
Bazı durumlarda amaç faiz tasarrufu değil, aylık rahatlamadır. Aylık taksiti en yüksek olan borcu önce kapatmak, bütçede nefes alanı açar. Geliri düzensiz olanlar veya iş değişikliği gibi belirsizlik dönemlerinden geçenler bu önceliği tercih edebilir. Borç-gelir oranınız yüzde ellinin üzerindeyse, önce bu oranı düşürmeye odaklanmak mantıklıdır.
En iyi yöntem, en az faiz ödeteni değil; on iki ay boyunca uygulay