Kredi başvurusu yapmadan önce bankanın size soracağı ilk soru aslında sizin de kendinize sormanız gereken sorudur: her ay eline geçen paranın ne kadarı zaten söz verilmiş durumda? Bu sorunun sayısal cevabı borç-gelir oranıdır. Tek bir yüzdeye indirgenmiş olması onu hem hızlı hesaplanabilir hem de karşılaştırma yapmak isteyen biri için son derece kullanışlı kılar. İki farklı kredi teklifini, iki farklı vadeyi ya da "şimdi mi alsam, altı ay sonra mı" ikilemini değerlendirirken elinizde somut bir ölçü olur.
Aşağıda önce hesabın kendisini, sonra da çıkan sayıyı nasıl yorumlayacağınızı adım adım ele alıyoruz. Amaç, bankanın onay verip vermeyeceğini tahmin etmenin ötesinde, borcun sizin hayat standardınıza ne yapacağını görmek.
Formül kısa: aylık toplam borç ödemeleriniz, aylık net gelirinize bölünür ve yüz ile çarpılır. Karışıklık formülde değil, iki kalemin içine neyin girip neyin girmediğindedir. Borç gelir oranı hesabı yaparken en sık yapılan hata, gelir tarafını olduğundan yüksek, borç tarafını olduğundan düşük göstermektir.
Kullanacağınız sayı net gelir olmalı; yani vergi ve kesintiler düştükten sonra hesabınıza yatan tutar. Brüt maaşla yapılan hesap, oranı yapay olarak iyi gösterir ve sizi yanıltır.
Geliri düzensiz olanlar için pratik bir yöntem, son on iki ayın en düşük üç ayının ortalamasını almaktır. Bu yaklaşım kötü aylarda da ödemeyi sürdürebileceğinizi test eder.
Buraya zorunlu aylık ödemeler girer. Market alışverişi, faturalar veya ulaşım gibi yaşam giderleri bu hesabın parçası değildir; onlar aylık bütçe planlamasının konusudur.
Net geliri 30.000 TL olan bir kişinin ödemeleri şöyle olsun:
| Kalem | Aylık ödeme |
|---|---|
| Kira | 9.000 TL |
| Taşıt kredisi | 3.500 TL |
| Kredi kartı taksitleri | 1.500 TL |
| Toplam | 14.000 TL |
14.000 / 30.000 = 0,466 → yaklaşık %47. Bu kişi 4.000 TL taksitli yeni bir kredi düşünüyorsa oran %60'a çıkar. Aradaki fark, kredinin uygun olup olmadığını tartışmanın başlangıç noktasıdır.
Oran tek başına "onay" ya da "ret" anlamına gelmez; bankalar gelir düzeyi, ödeme geçmişi ve teminatı da birlikte değerlendirir. Yine de yaygın kabul gören bir yorum aralığı vardır.
| Oran | Yorum |
|---|---|
| %30 ve altı | Rahat alan var; tasarruf ve yatırım için bütçe ayırmak mümkün. |
| %30–%40 | Yönetilebilir. Yeni borç öncesi acil durum fonunu kontrol edin. |
| %40–%50 | Sıkışık. Gelirde kesinti veya faiz artışı hızla sorun yaratır. |
| %50 üzeri | Riskli. Yeni borç yerine mevcut borçları azaltma stratejileri öne çıkar. |
Konut kredisi başvurularında bankalar genellikle iki oranı birlikte inceler: yalnızca konutla ilgili ödemelerin gelire oranı ile tüm borçların gelire oranı. İlki daha düşük tutulmak istenir, çünkü konut ödemesi uzun vadeli ve esnekliği az bir yükümlülüktür. Limitler bankaya ve ürüne göre değiştiği için kesin eşiği başvuru yapacağınız kurumdan öğrenmek en doğrusudur.
İki kredi teklifi arasında seçim yapıyorsanız, her biri için ayrı bir borç-gelir oranı hesaplayın. Uzun vadeli teklif oranı düşürür, çünkü taksit küçülür; ancak toplam ödediğiniz faiz artar. Kısa vade ise oranı yükseltir ama borcu daha çabuk bitirir. Karar verirken şu üç soruyu birlikte cevaplayın:
Kredi türleri arasındaki maliyet farklarını