Sigorta poliçeleri, bütçenin en zor açıklanan kalemlerinden biridir. Aylık ödemeyi yaparsınız, karşılığında elle tutulur bir şey almazsınız; hatta iyi senaryoda hiç kullanmadan yıllar geçer. Bu yüzden karşılaştırma yapan pek çok kişi "gerçekten gerekli mi" sorusuyla başlar. Doğru soru ise şudur: hangi riskin bedelini kendi kesemden karşılayamam? Sigorta, küçük ve düzenli bir gideri, ödeyemeyeceğiniz büyük bir gider olasılığıyla değiştirme işidir.
Aşağıda kişisel sigorta türlerini iki ana grupta ele alıyoruz: sağlığınızı ve gelirinizi koruyanlar ile mal varlığınızı ve sorumluluğunuzu koruyanlar. Ardından sağlık hayat sigorta seçimi yaparken hangi kriterlere bakmanız gerektiğini adım adım inceliyoruz.
Bu grup, kazanma kapasitenizi hedef alır. Bir hastalık ya da kaza sonrası hem tedavi masrafı doğar hem de çalışamama nedeniyle gelir kesilir. İki farklı sorun olduğu için iki farklı ürün gerekir.
Türkiye'de genel sağlık sigortası kapsamındaysanız kamu hastanelerinde temel teminata sahipsiniz. Tamamlayıcı sağlık sigortası, anlaşmalı özel hastanelerde alacağınız hizmetin fark ücretini karşılamak üzere tasarlanmıştır; primi genellikle özel sağlık sigortasından belirgin biçimde düşüktür. Özel sağlık sigortası ise daha geniş bir hastane ağı, yurt dışı teminatı ve ayakta tedavi seçenekleri sunar; buna karşılık primi yüksektir ve muafiyet uygulamaları daha sıkı olabilir.
Karşılaştırırken şu üç maddeye bakın: anlaşmalı kurum listesinde kendi şehrinizdeki hastaneler var mı, ayakta tedavi limiti ve katılım payı ne kadar, mevcut rahatsızlıklarınız kapsam dışı bırakılmış mı. Poliçenin özet tablosu değil, teminat tablosunun tamamı belirleyicidir.
Hayat sigortasının temel işlevi, siz olmadığınızda size bağımlı kişilerin ekonomik olarak ayakta kalmasıdır. Vadeli (risk) hayat sigortası belirli bir süre için sadece koruma sağlar; prim düşüktür, süre sonunda geri ödeme yoktur. Birikimli hayat sigortası koruma ile tasarrufu birleştirir; primi yüksektir, birikim kısmının getirisi ayrı bir konudur.
Genel yaklaşım, korumayı ve yatırımı ayrı tutmaktır: ihtiyacınız kadar vadeli hayat sigortası alıp aradaki farkı kendi tercih ettiğiniz araçlarda değerlendirebilirsiniz. Tasarruf ile yatırım arasındaki farkı ve vergi avantajlı tasarruf yollarını incelediğimiz sayfalar bu kararı netleştirmenize yardımcı olur.
Kritik hastalık teminatı, tanımlı ağır hastalıklarda toplu bir ödeme yapar; bu para tedavi dışında kira, kredi taksiti ya da bakım masrafı için de kullanılabilir. Ferdi kaza sigortası ise kaza kaynaklı sakatlık ve vefat durumlarını kapsar, primi genellikle çok düşüktür ama kapsamı da sınırlıdır: hastalık kaynaklı olaylar dışındadır. Bu ürünleri ana sağlık ve hayat poliçesinin yerine değil, ek olarak düşünmek daha doğrudur.
İkinci grup, sahip olduğunuz varlıkların bir olayda tamamen ya da kısmen kaybını hedef alır. Buradaki mantık daha somuttur: kaybın parasal büyüklüğünü hesaplamak kolaydır.
Zorunlu deprem sigortası, binanın yapısal hasarını belirli bir azami tutara kadar karşılar; eşyalarınız, yangın, su basması gibi diğer riskler kapsam dışıdır. Konut sigortası bu boşlukları doldurur ve genellikle yıllık primi düşünüldüğünde en yüksek fayda oranına sahip poliçelerden biridir. Konut kredisi kullanıyorsanız bankanın istediği poliçeleri ayrıca değerlendirin; kredi paketiyle gelen teklif her zaman en uygun olan değildir.
Zorunlu trafik sigortası karşı tarafa verdiğiniz zararı karşılar, kendi aracınızı kapsamaz. Kasko isteğe bağlıdır ve aracın değeri ile onarım maliyeti dikkate alınarak kararlaştırılır. Aracın piyasa değeri çok düşükse geniş kasko yerine sınırlı teminatlar yeterli olabilir; yeni ve kredili bir araçta ise kasko neredeyse zorunlu sayılmalıdır.
Toplam sigorta yükünüzün aylık gelire oranını takip edin. Primler bütçeyi zorluyorsa, önce teminat düşürmek yerine muafiyet (kendi üstlendiğiniz pay) yükseltmeyi değerlendirin; bu genellikle primi ciddi biçimde azaltır. Aylık bütçe planlaması ve borç-gelir oranı hesaplaması yaptığınız tablolarda sigortayı sabit gider satırına yazmak, yıl içinde sürprizi engeller.
| Sigorta | Neyi korur | Kime öncelikli |
|---|---|---|
| Tamamlayıcı sağlık | Özel hastane fark ücreti | Bütçesi sınırlı, özel hastane isteyen |
| Özel sağlık | Geniş tedavi ve ayakta hizmet | Kronik takip, geniş hastane ağı ihtiyacı |
| Vadeli hayat | Vefat halinde aile geliri | Bakmakla yükümlü olan, kredi borçlusu |
| Konut + DASK | Bina ve eşya hasarı | Ev sahibi ve kiracı |